Wskaźnik nexus decyduje o tym, jaka część dochodu z kwalifikowanego prawa własności intelektualnej zostanie objęta stawką 5% zamiast stawki podstawowej. Oblicza się go według wzoru [(a + b) × 1,3] / (a + b + c + d), gdzie litery oznaczają cztery kategorie kosztów faktycznie poniesionych przez podatnika. Jeśli wynik przekroczy 1, przyjmuje się 1.
Sam wzór jest prosty. Problem zaczyna się przy pytaniu, do której litery trafia konkretna faktura — i to właśnie tam organy podatkowe najczęściej kwestionują rozliczenia. Poniżej znajdziesz tabelę alokacji kosztów opartą na objaśnieniach Ministra Finansów i interpretacjach Dyrektora KIS, siedem reguł technicznych oraz omówienie wyroku NSA z 3 czerwca 2025 r., który rozstrzygnął spór o podwykonawców B2B.
Czym jest wskaźnik nexus i po co go wprowadzono
Preferencyjne opodatkowanie dochodów z kwalifikowanych praw własności intelektualnej pozwala zastosować stawkę 5%. Podstawą prawną są:
- 24d–24e ustawy o CIT — dla podatku dochodowego od osób prawnych,
- 30ca–30cb ustawy o PIT — dla podatku dochodowego od osób fizycznych.
Preferencja nie obejmuje jednak automatycznie całego dochodu z IP. Ustawodawca powiązał wysokość ulgi z rzeczywistym zaangażowaniem podatnika w prace badawczo-rozwojowe prowadzące do powstania danego prawa. Kwalifikowany dochód ustala się jako iloczyn dochodu z kwalifikowanego IP osiągniętego w roku podatkowym i wskaźnika nexus.
Wzór
(a + b) × 1,3
N = ─────────────────────
a + b + c + d
Poszczególne litery oznaczają koszty faktycznie poniesione przez podatnika na:
- a — działalność B+R prowadzoną bezpośrednio przez podatnika (koszty własne),
- b — nabycie wyników prac B+R związanych z kwalifikowanym IP od podmiotu niepowiązanego,
- c — nabycie wyników prac B+R związanych z kwalifikowanym IP od podmiotu powiązanego,
- d — nabycie przez podatnika gotowego kwalifikowanego prawa własności intelektualnej.
Dlaczego mnożnik 1,3 zmienia wszystko
Litery a i b znajdują się w liczniku i są premiowane mnożnikiem 1,3. Im więcej prac podatnik wykonuje samodzielnie lub zleca podmiotom niepowiązanym, tym wyższy wskaźnik — a więc większa część dochodu objęta preferencją. Nabycie gotowego IP (litera d) oraz prac od podmiotów powiązanych (litera c) wskaźnik obniża.
W praktyce oznacza to, że podatnik, który ponosi wyłącznie koszty z liter a i b, osiąga wskaźnik równy 1 — mnożnik 1,3 podbija licznik ponad mianownik, a nadwyżkę ustawa ścina do jedności. Cała ulga jest wtedy dostępna.
Kryterium powiązania rozstrzyga o przypisaniu kosztu do litery b albo c — a to różnica między wskaźnikiem premiowanym a obniżanym. Powiązanie ocenia się w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o CIT oraz odpowiednio art. 23m ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o PIT.
Tabela alokacji kosztów — który wydatek do której litery
Zestawienie oparte na objaśnieniach podatkowych Ministra Finansów z 15 lipca 2019 r. oraz na interpretacjach Dyrektora KIS i orzecznictwie sądów administracyjnych.
Wydatek | Litera | Uwagi |
Sprzęt komputerowy (laptop, stacja robocza, serwer, peryferia) | a | Powyżej limitu amortyzacji — przez odpisy, nie jednorazowo |
Licencje na oprogramowanie do tworzenia i wspomagania kodu | a | IDE, narzędzia deweloperskie, oprogramowanie zabezpieczające |
Usługi chmurowe i środowiska testowe | a | Hosting, CI/CD, środowiska stagingowe |
Telefon, abonament telefoniczny, internet | a | W części przypadającej na działalność B+R |
Obsługa księgowa | a | Łącznie z prowadzeniem odrębnej ewidencji IP Box |
Szkolenia, kursy, certyfikaty | a | Rozwój wiedzy wykorzystywanej w pracach B+R |
Samochód (paliwo, naprawy, ubezpieczenie, leasing) | a | W części związanej z działalnością B+R |
Wyposażenie biura | a | Uwaga na wyłączenie kosztów nieruchomości |
Wynagrodzenie programisty B2B (podmiot niepowiązany) | b | Jeżeli nabywana jest usługa będąca wynikiem prac B+R |
Usługi graficzne, audyt bezpieczeństwa, testy penetracyjne | b | Usługi zewnętrzne wspierające prace B+R |
Konsultacje architektoniczne (architektura systemu) | b | Podmiot niepowiązany |
Te same kategorie od podmiotu powiązanego | c | Art. 11a ust. 1 pkt 4 CIT / art. 23m ust. 1 pkt 4 PIT |
Zakup gotowego programu komputerowego (autorskie prawa majątkowe) | d | Nabycie gotowego IP, nie wyników prac B+R |
Odsetki, opłaty finansowe | poza | Wyłączone ustawowo |
Koszty związane z nieruchomościami | poza | Wyłączone ustawowo |
Granica między literą b a d bywa w praktyce najbardziej sporna. Rozstrzyga charakter nabycia: kupujesz proces twórczy i jego rezultat (litera b) czy gotowe prawo do ukończonego programu (litera d). Zlecenie programiście B2B napisania modułu według Twojej specyfikacji to litera b. Zakup działającej aplikacji wraz z prawami majątkowymi to litera d.
Podwykonawcy B2B a prawo do ulgi — wyrok NSA II FSK 61/25
Najczęstsza wątpliwość przy modelu z podwykonawcami brzmi: czy zlecanie prac na zewnątrz nie pozbawia podatnika statusu prowadzącego działalność badawczo-rozwojową?
Kwestię jednoznacznie rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 czerwca 2025 r. (II FSK 61/25), utrzymując w mocy wyrok WSA w Białymstoku z 30 października 2024 r. (I SA/Bk 272/24). NSA wskazał, że prowadzenie działalności badawczo-rozwojowej nie wymaga samodzielnego wykonywania prac o charakterze technicznym i wykonawczym — zasadnicze znaczenie ma rola podatnika jako inicjatora, autora założeń i koordynatora prac stwarzających możliwości rozwoju i powstania efektów twórczych.
Wnioski praktyczne z orzecznictwa i objaśnień MF:
- podatnik nie musi samodzielnie prowadzić prac B+R — może nabywać ich wyniki od innych podmiotów, w tym programistów B2B;
- twórczy wkład podatnika może polegać na opracowaniu koncepcji, określeniu funkcjonalności, zarządzaniu projektem i nadzorze nad realizacją;
- nabycie praw do programu od podmiotu trzeciego nie wyklucza jego dalszego rozwijania i ulepszania w ramach własnej działalności B+R;
- koszty zlecenia prac podwykonawcy ujmuje się we wskaźniku nexus (litera b lub c), co potwierdza dopuszczalność takiego modelu.
Stanowisko to zajął Dyrektor KIS w interpretacji z 29 grudnia 2025 r. (0111-KDIB1-3.4010.87.2024.13.JKU), uznając stanowisko podatnika za prawidłowe w całości. Linia jest kontynuowana na gruncie PIT — interpretacja z 20 kwietnia 2026 r. (0112-KDSL1-1.4011.137.2026.2.DS) wprost powołuje wyrok II FSK 61/25.
Mimo to organy podatkowe nadal próbują dyskwalifikować wydatki na podwykonawców jako niezwiązane z działalnością B+R. Znajomość powyższych rozstrzygnięć jest w takiej sytuacji podstawowym argumentem w sporze.
Siedem reguł przy wyliczaniu wskaźnika
1. Wyłączenie kosztów niezwiązanych bezpośrednio z IP.
Do wskaźnika nie zalicza się kosztów, które nie są bezpośrednio związane z kwalifikowanym prawem własności intelektualnej — w szczególności odsetek, opłat finansowych oraz kosztów związanych z nieruchomościami.
2. Wskaźnik większy od 1.
Jeżeli wartość przekroczy 1, przyjmuje się, że wynosi 1. Nadwyżka nie przechodzi na inne prawa ani lata.
3. Odrębność dla każdego IP.
Wskaźnik oblicza się oddzielnie dla każdego kwalifikowanego prawa własności intelektualnej. Koszty trzeba alokować do konkretnego prawa, a nie do działalności jako całości.
4. Środki trwałe przez amortyzację.
Przy środkach trwałych podlegających amortyzacji do wskaźnika ujmuje się odpisy amortyzacyjne dokonane w roku korzystania z preferencji — nie cały wydatek jednorazowo.
5. Koszty faktycznie poniesione.
Wskaźnik obejmuje wyłącznie koszty rzeczywiście poniesione, czyli uregulowane zobowiązania. Sama faktura bez zapłaty nie wystarczy.
6. Koszty pośrednie i proporcja.
Na poziomie ustalania dochodu z kwalifikowanego IP, gdy bezpośrednie przyporządkowanie kosztu nie jest możliwe, można alokować koszty pośrednie według proporcji przychodów z kwalifikowanego IP do przychodów ogółem (przez analogię do art. 22 ust. 3 i 3a ustawy o PIT). Ten mechanizm należy odróżnić od konstrukcji samego wskaźnika nexus.
7. Odrębna ewidencja.
Warunkiem skorzystania z ulgi jest prowadzenie odrębnej, szczegółowej ewidencji. Jej brak lub prowadzenie wyłącznie na potrzeby kontroli to najczęstsza przyczyna zakwestionowania rozliczenia.
Przykład liczbowy
Software house prowadzi prace nad autorskim systemem, który następnie licencjonuje klientom. Dochód z kwalifikowanego IP w roku podatkowym: 600 000 zł.
Koszty przypisane do wskaźnika:
Pozycja | Litera | Kwota |
Wynagrodzenia zespołu, sprzęt, licencje, chmura | a | 200 000 zł |
Programiści B2B (podmioty niepowiązane) | b | 150 000 zł |
Prace zlecone spółce powiązanej | c | 100 000 zł |
Zakup gotowego modułu wraz z prawami | d | 50 000 zł |
Obliczenie:
licznik = (200 000 + 150 000) × 1,3 = 455 000
mianownik = 200 000 + 150 000 + 100 000 + 50 000 = 500 000
N = 455 000 / 500 000 = 0,91
Kwalifikowany dochód: 600 000 × 0,91 = 546 000 zł → opodatkowane stawką 5% (27 300 zł podatku). Pozostałe 54 000 zł podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych — przy stawce liniowej 19% to dodatkowe 10 260 zł.
Co by się stało, gdyby te same prace zlecono podmiotom niepowiązanym? Przeniesienie 100 000 zł z litery c do b daje licznik 585 000 zł przy niezmienionym mianowniku 500 000 zł — wskaźnik przekracza 1, więc przyjmuje się 1. Cały dochód 600 000 zł objęty stawką 5%, podatek 30 000 zł i zero dochodu opodatkowanego na zasadach ogólnych. Struktura zlecania prac ma bezpośredni wpływ na wysokość podatku.
Najczęściej zadawane pytania
Nie. Jeżeli podatnik nie ponosi żadnych kosztów kwalifikujących się do wskaźnika, licznik i mianownik wynoszą zero, a wskaźnik nie daje się ustalić — preferencja nie przysługuje. W praktyce nawet niewielkie koszty z litery a (sprzęt, licencje, księgowość) rozwiązują problem.
Tak, pod warunkiem że zachowujesz rolę inicjatora, autora założeń i koordynatora prac. Potwierdza to wyrok NSA z 3 czerwca 2025 r. (II FSK 61/25). Sama rola pośrednika odsprzedającego cudzy produkt nie wystarczy.
Litera b to nabycie wyników prac badawczo-rozwojowych — kupujesz proces twórczy prowadzący do rezultatu. Litera d to nabycie gotowego kwalifikowanego prawa — kupujesz ukończony produkt wraz z prawami. Litera b podnosi wskaźnik, litera d go obniża.
Według art. 11a ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o CIT lub art. 23m ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o PIT. Powiązania obejmują m.in. udziały kapitałowe, wpływ na decyzje, powiązania rodzinne i osobowe. Przy współpracy ze spółką, w której masz udziały, lub z firmą członka rodziny — koszt trafia do litery c.
Tak, w części związanej z działalnością badawczo-rozwojową, jako koszt litery a. Kluczowe jest udokumentowanie proporcji wykorzystania — organy podatkowe kwestionują ryczałtowe przyjmowanie pełnej kwoty.
Wskaźnik uwzględnia koszty faktycznie poniesione, w tym z lat poprzednich, jeśli dotyczą danego kwalifikowanego IP. Nie jest to wyłącznie fotografia jednego roku podatkowego.
Zaniżenie zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami, a przy większych kwotach — ryzyko odpowiedzialności karnoskarbowej. Przy wątpliwościach co do kwalifikacji warto wystąpić o interpretację indywidualną przed rozliczeniem.
Nie ma takiego obowiązku, ale w praktyce jest to standard ochronny. Interpretacja zabezpiecza przed zakwestionowaniem rozliczenia, jeżeli stan faktyczny opisano rzetelnie.
Chcesz porozmawiać z naszymi ekspertami?
Zadzwoń do nas teraz! Czekamy, aby Ci pomóc!
+48 42 207 6666
KRS Kancelaria doradza w zakresie ulgi IP Box, kwalifikacji kosztów do wskaźnika nexus, przygotowania odrębnej ewidencji oraz reprezentacji w sporach z organami podatkowymi. Wspieramy programistów na JDG, software house’y i spółki technologiczne.
tel. 42 207 66 66 | kancelaria@krs-adwokaci.pl
KRS Kancelaria, ul. Targowa 35, 90-043 Łódź
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi opinii prawnej. Stan prawny: lipiec 2026 r.